Hoe bouwen we aan een wereld die rechtvaardig is voor iedereen?
Heb jij ooit al eens het zinnetje gebruikt: ‘dat is zo oneerlijk’? Of misschien ging je verder, door te zeggen dat iets niet rechtvaardig is? Onze eigen invulling van onrecht, begint vaak met het gevoel dat er iets ‘niet juist’ zit. Het kan ons overvallen wanneer we iets moeten doen dat we niet willen of wanneer we minder kansen krijgen dan iemand anders. Het kan ons ook overvallen wanneer we naar het nieuws kijken, door kranten bladeren of sociale mediaberichten over de actualiteit zien. Dat is geen verrassing: we worden steeds openlijker geconfronteerd met conflicten, discriminatie en een groeiende kloof tussen arm en rijk.
Het maakt dat er iets wringt: wat betekent rechtvaardigheid in een wereld die getekend lijkt door onrecht? En hoe kunnen we recht en onrecht definiëren? Wat is (on)rechtvaardigheid? Zo voeren regeringen vaak maatregelen in omdat ze geloven dat het voor een grotere maatschappelijke balans zorgt, denk bijvoorbeeld maar aan nieuwe besparingen of wetten. Toch stuiten die maatregelen vaak op verzet van (delen van) de bevolking. Het legt een eeuwenoud dilemma bloot: wat rechtvaardig aanvoelt voor de ene, is dat niet noodzakelijk voor de ander. Gaat elke verandering gepaard met een vorm van onrecht? Of bestaan er oplossingen die rechtvaardig zijn voor iedereen? Onderschatten we daarbij onze eigen kracht om rechtvaardigheid af te dwingen? Aan jou om het woord te voeren!
Dit jaar onderzoeken we drie grote luiken.
-
Het luik, People: rechtvaardigheid in de samenleving
-
Het luik, Planet: rechtvaardigheid op de planeet
-
Het luik, Profit: rechtvaardigheid in welvaart
De slogan ‘people, planet, profit’ wordt vaak gebruikt binnen duurzame ontwikkeling, om duidelijk te maken dat beleidskeuzes steeds een balans tussen mens, milieu en winst moeten nastreven. Een te grote focus op winst, beschadigt zo het klimaat en de mens, denk aan bedrijven die met hun uitstoot drinkwater vervuilen. Wij gebruiken de slogan als kapstok, om op onze eigen manier te verkennen wat rechtvaardigheid binnen elke dimensie betekent.
Zo wordt rechtvaardigheid in de samenleving vooral afgetoetst aan de hand van wetten, die niet altijd logisch of eerlijk lijken. Of wetten die wel logisch lijken, maar niet goed opgevolgd worden. Wie bepaalt de wet, voor wie is ze geldig en hoe verschilt dit tussen landen? Hoe garanderen we dat regels opgevolgd worden en kan dit enkel door te straffen? En wie houdt hele landen aansprakelijk wanneer ze het internationaal recht overtreden?
We leven met velen op deze planeet en sommige landen trekken meer macht naar zich toe dan anderen. Een rechtvaardige planeet is er één in balans, maar schaarse grondstoffen, klimaat veran dering en his to rische onge lijkheden dagen deze stevig uit. Hoe voorkomen we de uitbuiting van grondstofrijke gebieden door landen met veel geld? Moeten sommige landen meer verantwoordelijkheid op ne men of zorgt dit net voor nieuwe ongelijkheden?Ook verschillen in welvaartsverdeling openen heel wat zoektochten naar rechtvaardigheid. Is het rechtvaardig om miljardairs te hebben wanneer er zoveel armoede bestaat? Moeten deze eersten meer belastingen betalen of net beloond worden voor hun succes? En heeft iedereen recht op een inkomen ongeacht of iemand ervoor werkt of niet? Bovendien weten vooral technologiebedrijven vandaag een stevige winst op te bouwen. Is het rechtvaardig om technologische innovatie na te blijven streven, wanneer algoritmes en artificiële intelligentie zoveel schade lijken te berokkenen? Of kunnen ze net zorgen voor meer rechtvaardigheid?
Krijg je al zin om jouw standpunt te verdedigen en te luisteren naar wat de anderen te zeggen hebben? Schuif aan rond de debattafel!
Thema 1: People
Rechtvaardigheid in de samenleving
Iedereen wordt graag rechtvaardig behandeld. Maar de definitie die aan rechtvaardigheid wordt gegeven, verschilt zowel tussen landen als tussen mensen onderling. Misschien vind jij het bijvoorbeeld rechtvaardig dat iemand in armoede geld steelt van iemand die rijk is, of misschien vind je dat juist helemaal niet? Verandert je houding wanneer die eerste daarbij geweld gebruikt?
In 1.1 behandelen we rechtspraak.
in 1.2 behandelen we straffen
in 1.3 duiken we in de rol van internationaal recht.
Thema 2: Planet
rechtvaardigheid op de planeet
Wanneer we aan de planeet denken, is het eerste beeld dat in ons opkomt vaak dat van een groen met blauwe bol, zwevend door het heelal. Maar ziet iedereen de planeet op dezelfde manier? Voor sommigen representeert de planeet een te beschermen iets, zo ijveren klimaatactivisten overal ter wereld voor een grotere zorg voor de natuur, dier en mens. Het betekent bijvoorbeeld dat grote bedrijven er met hun uitstoot geen onherstelbare schade aan mogen toebrengen. Voor veel regeringen en staatshoofden, biedt de planeet dan weer een dankbare bron van middelen om het economisch welvaart van hun land en inwoners veilig te stellen. Maar wie of wat wordt de dupe van die zoektocht naar groei en middelen?
In 2.1 kijken we naar grondstoffen en de uitbuiting van grondstofrijke gebieden.
In 2.2 spitsen we ons toe op het klimaat
in 2.3 buigen we ons over het belangrijke vraagstuk van wie verantwoordelijk gehouden kan worden.
Thema 3: Profit
Rechtvaardigheid in welvaart
Nog nooit was de welvaartsverdeling zo uit balans als vandaag. De rijkste tien procent van de wereldbevolking bezit driekwart van het totale vermogen, terwijl de armste helft slechts twee procent in handen heeft. Bovendien is het vermogen van de vijf rijkste mannen in 2020 meer dan verdubbeld. Om evenveel te verdienen als de absolute wereldtop, moet een gemiddelde werknemer met een minimumloon ongeveer 41.771 jaar werken! Het is een verdeling die op heel wat weerstand botst: veel mensen vinden dat miljardairs meer moeten inboeten, bijvoorbeeld in de vorm van hogere belastingen. Sommigen stellen dat de welvaart fundamenteel herverdeeld moet worden, terwijl anderen juist wijzen op het economisch belang van grootverdieners.
In 3.1 kijken we naar de rol van belastingen
in 3.2 kijken we naar economische ongelijkheden
in 3.3 duiken we in de uitdagingen die nieuwe technologische ontwikkelingen met zich meebrengen.